Tarayıcı Önbelleğini Temizleme ve Yönetme
Geçen kış bilgisayarım öyle bir hâle gelmişti ki, tarayıcıyı açıp bir sekme daha eklediğimde fan uçak gibi ses çıkarıyordu. İlk tepkim her zamanki gibi "modemde bir sorun var" olmuştu; oysa modemin hiçbir suçu yoktu. Sorun, yıllardır hiç dokunmadığım önbellekteydi. O gün öğrendiğim şeyi burada sırayla anlatacağım, çünkü tarayıcı cache temizleme işi göründüğünden basit ama yanlış yapıldığında insanı gereksiz yere kayıtlı parolalarından, açık oturumlarından edebiliyor.
Önbellek tam olarak nedir, neden şişer?
Tarayıcı bir siteyi ilk kez açtığında görselleri, yazı tiplerini, stil dosyalarını ve script'leri diske kopyalar. İkinci ziyarette bunları internetten tekrar indirmek yerine diskten okur; sayfa böylece anında açılıyormuş gibi görünür. Mantık kusursuz. Problem, bu klasörün kendini temizleme konusunda pek istekli olmaması.
Ben kendi makinemde şu üç belirtiyi gördüğümde artık şüphelenmeyi öğrendim:
- Bir site güncellenmiş ama bende hâlâ eski tasarım görünüyor; telefondan bakınca yeni hali geliyor.
- Giriş yaptığım bir panelde butonlar tıklanmıyor, boş beyaz alanlar oluşuyor.
- Tarayıcı açılışı, ilk sekme yüklenmeden önce birkaç saniye takılıyor.
Bunların hiçbiri bağlantı hızıyla ilgili değil. Ben başta ilgili sanıp DNS ayarlarıyla oynadım, router'ın yerini değiştirdim, hiçbiri işe yaramadı. Çünkü veri zaten diskimde duruyordu, sadece bozuk duruyordu.
Neyi silmeli, neyi bırakmalı?
Temizleme ekranını açtığınızda karşınıza birkaç kutucuk çıkıyor ve çoğu kişi hepsini işaretleyip "hadi bakalım" diyor. Ben bir keresinde öyle yaptım, o gün üç farklı hesabın iki adımlı doğrulamasını yeniden geçmek zorunda kaldım. Şu ayrımı bilmek gerçekten vakit kazandırıyor:
| Veri türü | Silince ne olur? | Ne sıklıkla silmeli? |
|---|---|---|
| Önbelleğe alınmış dosyalar (cache) | Siteler ilk açılışta biraz yavaş yüklenir, sonra normale döner. Hiçbir hesap kaybı yok. | Ayda bir veya sorun çıktığında |
| Çerezler (cookies) | Açık oturumların kapanır, "beni hatırla" seçenekleri sıfırlanır. | Yılda birkaç kez, ya da tek tek site bazında |
| Gezinme geçmişi | Adres çubuğundaki otomatik tamamlama zayıflar. | Tamamen kişisel tercih |
| Site verileri / yerel depolama | Web uygulamalarındaki taslaklar, tema seçimleri, çevrimdışı içerikler gider. | Sadece o site bozulmuşsa |
| Kayıtlı parolalar ve form verileri | Parolalarınız silinir. Yedek yoksa geri dönüş yok. | Neredeyse hiç — dokunmayın |
Benim varsayılan davranışım şu: sadece ilk satırı işaretlemek. Yüzde doksan durumda sorunu çözen kutucuk o. Parola yönetimini ayrı bir konu olarak ele alıyorum, çünkü orası dikkatsizce silinince telafisi en zor yer.
Üç farklı yöntem, üç farklı sertlik derecesi
1. Zorla yenileme (en yumuşak)
Bir sayfa bozuk görünüyorsa hiçbir şey silmeden önce bunu denerim. Windows'ta Ctrl + F5 veya Ctrl + Shift + R, Mac'te Cmd + Shift + R. Tarayıcıya "bu sayfa için diskteki kopyaya güvenme, her şeyi baştan indir" demiş oluyorsunuz. Yalnızca o sayfayı etkiler, geri kalan hiçbir veriye dokunmaz. Ben günde belki üç kez kullanıyorum bunu.
2. Tek site için temizlik (orta)
Bir tek site inatla bozuk kalıyorsa, adres çubuğunun solundaki kilit veya ayar ikonuna basıp o siteye ait çerez ve verileri temizlemek yeterli. Diğer sekmelerdeki oturumlarım açık kalıyor, sadece o sitede yeniden giriş yapıyorum. Bankacılık ya da iş panelleriyle uğraşırken en çok bunu tercih ediyorum.
3. Genel temizlik (en sert)
Ayarlar içinden gizlilik bölümüne girip zaman aralığı seçerek yapılan temizlik. Kısayolu genelde Ctrl + Shift + Delete. Zaman aralığında "son 24 saat" ile başlamayı öneriyorum; sorun çözülmezse "tüm zamanlar"a çıkarsınız. İlk denemede en geniş aralığı seçmek, elinizdeki tek kartı boşa harcamak gibi.
Benim uyguladığım sıra
- Önce zorla yenileme. Çözülürse iş burada biter.
- Çözülmezse gizli pencerede aynı sayfayı açarım. Gizli pencerede düzgün çalışıyorsa suçlu kesinlikle önbellek ya da bir eklentidir.
- Gizli pencerede de bozuksa temizlikle uğraşmam, sorun sitenin kendisindedir.
- Önbellek şüphesi doğrulandıysa sadece cache kutucuğunu işaretleyip son 24 saati silerim.
- Hâlâ düzelmediyse o siteye ait çerezleri de eklerim.
Bir de şu var: eğer aynı sorun her hafta tekrarlıyorsa temizlik semptomu bastırıyor, sebebi ortadan kaldırmıyor demektir. Genelde arka planda çalışan bir eklenti, aşırı sekme alışkanlığı veya disk doluluğu devreye girer. Tarayıcı yavaşlığını kalıcı biçimde gidermek başka bir çalışma gerektiriyor; eklenti seçimini gözden geçirmek, reklam engelleyiciyi doğru yapılandırmak da o tarafa giriyor.
Kişisel kuralım: parolalarım bir yöneticide yedekli değilse, o kutucuğu asla işaretlemem. Bir kez öğrendim, yeter.
Öneri
Takvime "ayda bir önbellek" diye hatırlatıcı koymanı